Nederland moet investeren in zijn arbeidsverhoudingen op ondernemingsniveau. Die noodzaak bestaat al enige tijd; de huidige crisis maakt het slechts urgenter. En dit eens te meer, nu het klassieke poldermodel op nationaal niveau geen overeenstemming brengt over oplossingen, maar vastloopt in wantrouwen.

Op het niveau van afzonderlijke organisaties leeft wél de behoefte aan oplossingsgericht overleg, tussen partijen die elkaars doelen kennen, die zich in elkaar weten te verplaatsen, en die elkaar respecteren. De regels die voor dat overleg bestaan, kunnen het gewenste gedrag in de weg staan of stimuleren, maar nooit vervangen. Het is daarom tijd om de discussie over die regels niet langer centraal te plaatsen. Echte vooruitgang is slechts te verwachten van authentiek overleg tussen partijen die elkaar vertrouwen en weten dat ze daar ook redenen voor hebben.

Dit was de algemene teneur van de conferentie 'Het is tijd voor Polder 2.0', die op 29 september 2009 plaatsvond. De organisatoren kregen daar steun en inspiratie voor het formuleren van de hieronder opgesomde uitgangspunten, als solide fundament voor vervolgactiviteiten in de toekomst.

Aan het eind van dit manifest presenteren ze een aantal conclusies die ze na de conferentie, en op basis van die conferentie, voor zichzelf getrokken hebben. Want AWVN, De Baak, FNV Formaat en SBI willen uitdrukkelijk samenwerken bij het uitdragen van de gedachten die in dit manifest verwoord zijn, en bij het bevorderen van de voorwaarden die daarvoor nodig zijn.

***

Nieuw vertrouwen is de enige oplossing voor de crisis die we doormaken. Vertrouwen kan alleen bestaan tussen partijen die elkaars positie begrijpen, die respecteren dat er verschillen zijn, die zich concentreren op wat ze bindt, die oplossingsgericht te werk gaan, en die met elkaar in gesprek blijven. Alleen onder zulke condities kan men gezamenlijke doelen formuleren waarmee mensen zich verbonden voelen. En dat is wat Nederland voor alles nodig heeft: dat alle talenten aangesproken worden. Dat is niet alleen een kwestie van goed onderwijs en een functionerende arbeidsmarkt, maar ook van actieve participatie. Iedereen die in een organisatie werkt, moet zich uitgenodigd voelen om daaraan bij te dragen. Wie innovatie wil, kan geen beter begin maken dan starten met sociale innovatie, heel concreet, op de werkvloer.

***

De verandering waartoe dit manifest oproept, kan niet van bovenaf geregeld worden. Dat hoeft ook niet, want de behoefte eraan bestaat al. Maar er zijn wel organisatorische condities waaraan voldaan moet zijn. Beslissingen moeten genomen worden op zo laag mogelijk niveau, waar de verbondenheid concrete vormen aanneemt. Ze moeten tot stand komen in direct overleg waar dat kan, en in vertegenwoordigend overleg waar het niet zonder kan. Hiërarchie en (cao)regels zijn van waarde, maar alleen als ze de condities creëren waarin organisatorische eenheden zo zelfsturend kunnen zijn als nodig is om waarde te kunnen scheppen. Onze kenniseconomie en het niveau van onze beroepsbevolking vraagt daarom. En het stemt ook meer overeen met de aspiraties van jonge mensen.

Het is van belang dat betrokkenen de noodzakelijke condities scheppen voor een vertrouwenwekkende toekomst van hun organisatie en zich verbinden aan een gedeelde visie. Die visie kan en moet steeds bijgesteld worden, maar biedt een kader voor concrete beslissingen over relevante onderwerpen.

Bij de noodzakelijke condities voor vertrouwen hoort ook dat partijen spelregels hanteren voor een aanspreekcultuur die ruimte schept, en tegelijkertijd bevordert dat die ruimte goed wordt gebruikt. Het is dan van belang om vast te kunnen stellen of de belangen van alle betrokken stakeholders op evenwichtige wijze worden behartigd, de dialoog tussen groepen wordt bevorderd, en werknemers betrokken kunnen zijn.  

***

Nieuwe arbeidsverhoudingen in de hier geschetste zin vragen echter vóór alles om nieuwe competenties bij alle betrokkenen. Want dialoog en participatie zijn geen dingen waartoe je eenvoudigweg kunt besluiten, het zijn vaardigheden die we moeten leren. Aan die vaardigheden tot effectief gedrag ontbreekt het nog te vaak. Hoopgevend is dat steeds meer mensen dat zelf als een gemis ervaren. Daarmee is de eerste stap naar verbetering gezet.

De initiatiefnemers van de conferentie 'Het is tijd voor Polder 2.0', die ten grondslag ligt aan dit manifest, willen er alles aan doen om deze behoefte te beantwoorden met projecten die de kans op gedeelde en inspirerende leerervaringen vergroten.

• Eerst en vooral willen zij experimenten opzetten, in samenwerking met bedrijven en organisaties die zich in deze uitgangspunten herkennen en die stappen willen zetten naar nieuwe praktijken. Onconventionele benaderingen worden daarbij niet geschuwd, maar verwelkomd. Doel is om niet alleen die organisaties vooruit te helpen, maar de opbrengsten ook op bredere bruikbaarheid te onderzoeken.
• Bij alle verschillen die zich in zulke pilots zullen voordoen, zal het er steeds om gaan om allen die bij een organisatie betrokken zijn met elkaar in direct contact te brengen en simultaan leerervaringen te laten opdoen.
• Deze gedachte zal ook worden uitgedragen bij het 'gewone' cursus- en advieswerk.
• De organisatoren willen samenwerken bij het ontwikkelen van nieuw leermateriaal dat beter geschikt is voor gedeelde leerervaringen.
• Ze onderzoeken de mogelijkheden voor een jaarlijkse summerschool, waar de eigen trainers en adviseurs over gedeelde professionele interesses kunnen praten.

***

Iedereen die dit manifest onderschrijft, is van harte uitgenodigd om daarvan blijk te geven. Dat kan via deze website. Deze site biedt tevens de mogelijkheid om op de hoogte te blijven van verdere ontwikkelingen, en bij te dragen aan verdere gedachtevorming.

Bedrijven en organisaties die geïnteresseerd zijn in deelname aan 'pilots' zoals hierboven omschreven, kunnen dat kenbaar maken via deze site, of bij een van de vier organiserende partijen.